luchtmens

online literair tijdschrift


  • In de naam van de vader, de moeder en…

    In de naam van de vader, de moeder en…

    X

    heb ik je al verteld dat vader
    uit een oud en adellijk geslacht van herten komt?
    ze hebben een dambord als wapenschild
    en een stamboom die teruggaat tot de ijstijd
    sinds eonen zit het hoofd met kerst aan het hoofd van de tafel
    zijn gewei steekt ver boven ons uit, doopt ons in zijn schaduw
    de hindes en reeën van de familie zetten er kaarsen op
    tot het vet op de schouders van het hoofd drupt
    als zijn gewei vuur vat mag je een wens doen

    moeder komt uit een lange wolkentraditie
    haar vader is een cirrus, haar moeder een cumulus
    het zijn handelsreizigers. ze verkopen stroom en regen
    hebben vooral succes met masterclasses van en over vers gebakken lucht

    XI

    voor vader was het niet makkelijk om moeder te huwen
    wolken kijken nu eenmaal op herten neer
    ook al was hij dam en adellijk
    herten vinden wolken dan weer hautain en oppervlakkig
    toch viel moeder als een blok voor vader

    ze volgde hem toen hij zijn kudde verliet waarop vader
    het vreemd vond dat hij op een zonnige dag in de schaduw liep
    toen hij omhoog keek, prikte zijn gewei gaatjes in haar buik
    waarop zij zachtjes begon te regenen

    XII

    moeder schrijft
    sinds je vader een peacemaker heeft – ja, zo schrijft ze dat
    voelt hij zich weer goed
    vanmorgen heeft hij vlak na het ontbijt alle stoelen stuk geslaan
    wij zitten nu niet meer om te eten. wij lopen rond de tafel
    walking dinner noemt je vader dat

    en wat die peacemaker betreft
    jammer dat er geen afstandsbediening bij zit

    dan zou ik hem dimmen
    een beetje minder peace zou welkom zijn

    het is de laatste brief die moeder schrijft

    (Uit: In de naam van de vader, de moeder en een rondtollende steen, Tania Verhelst)

    Ooit gehoord over de romantische leugen? De filosoof Alain de Botton gebruikt deze term om te wijzen op het hardnekkige idee dat geliefden volledig in elkaar kunnen opgaan, dat echte liefde neerkomt op totale versmelting en wederzijdse transparantie. Het is een verleidelijk ideaal, maar ook een misleidend: wie de ander volledig denkt te kennen, ontkent precies datgene wat hem of haar tot ander maakt.

    In de drie gedichten die ik als voorpublicatie selecteerde uit de bundel In de naam van de vader, de moeder en een rondtollende steen (Uitgeverij De Zeef) van Tania Verhelst, wordt deze leugen op een erg authentieke manier blootgelegd. De gedichten X, XI en XII vormen samen een licht ironische, gelaagde cyclus over liefde tussen uitgesproken tegenpolen, waarin het spanningsveld niet wordt opgelost, maar op verschillende niveaus actief blijft. De natuurelementen – het aardse hert en de vluchtige wolk – functioneren daarbij niet als starre symbolen van onverenigbaarheid, maar als beweeglijke vormen die elkaar aantrekken, afstoten en tegelijk ruimte laten voor wat niet te begrijpen valt: de ander als vreemde.

    In gedicht X wordt vader neergezet als een plechtige, bijna mythische figuur, geworteld in een ‘oud en adellijk geslacht’, met een ‘stamboom die teruggaat tot de ijstijd’. Hij belichaamt traditie en hiërarchie. Zijn gewei, dat letterlijk boven de familie uittorent, fungeert als symbool van macht en continuïteit, maar overschaduwt ook de anderen. Toch zit er van meet af aan een speelse overdrijving in die voorstelling. De licht absurde beeldtaal ondergraaft de monumentaliteit van de scène en het ritueel met Kerst waarbij een wens gedaan mag worden ‘als zijn gewei vuur vat’ balanceert tussen ernst en satire. Moeder daarentegen, afkomstig ‘uit een lange wolkentraditie’, belichaamt het ongrijpbare en veranderlijke. Zij is een reiziger zonder vaste vorm. Haar ouders ‘verkopen stroom en regen’, handelen in ‘vers gebakken lucht’. In deze familie lijkt meerwaarde vervat te zitten in het betekenis geven, de onuitgesproken belofte dat ook de leegte of wat voorbijgaand van aard is tot de verbeelding kan spreken. De liefde tussen beide ouders lijkt in dit gedicht nog een curiosum, een botsing tussen het concrete en het efemere, tussen controle en ontglippen.

    Het gedicht speelt niet alleen met het contrast tussen de familiegeschiedenis en fundamenteel andere achtergrond van zowel vader als moeder, maar laat beide tegenpolen meteen ook oplichten in de relativerende glimlach van de lezer. Een mens hoeft zichzelf niet al te serieus te nemen. De dichteres gebruikt ironie op een dusdanig efficiënte manier dat de lezer sympathie krijgt voor de twee emblematische figuren die ze haast op een komische manier opvoert.

    Gedicht XI maakt het spanningsveld explicieter door de sociale en existentiële afstand tussen beide werelden te benoemen. De blik op de ander wordt hier expliciet gemaakt. Wolken ‘kijken nu eenmaal op herten neer’, terwijl herten wolken als ‘hautain en oppervlakkig’ beschouwen. De wederzijdse minachting onderstreept hoe onwaarschijnlijk de verbinding is. Toch ‘viel moeder als een blok voor vader’. Dit is een mooie paradox: een wolk die zich gedraagt als iets zwaars en aards. In de daaropvolgende beelden zie je hoe beide ouders elkaar proberen te benaderen, maar elkaar en zichzelf tegelijk onbedoeld beschadigen. Terwijl moeder vader volgde ‘toen hij zijn kudde verliet’, bevreemdde die laatste zich erover ‘dat hij op een zonnige dag in de schaduw liep’. Niet meteen vanzelfsprekend voor iemand van zijn stand. Wanneer hij opkijkt, prikt zijn gewei gaatjes in moeders buik, waarna zij begint te regenen. Het is een teder en pijnlijk moment tegelijk. Zijn poging tot begrip (het omhoog kijken) resulteert in een bijna lieflijke verwonding, haar reactie (regen) is zowel een vorm van loslaten als een onvermijdelijke consequentie van wie zij is.

    Het doorvoelen van de ander blijkt niet zo vanzelfsprekend. De natuur van beide ouders dicteert hun handelen. Hij kan niet anders dan handelen vanuit zijn aard, zij niet anders dan reageren vanuit de hare. Wat zichtbaar wordt, is geen mislukking van samensmelting, maar eerder het besef dat die samensmelting zelf een illusie is: de ander blijft onherleidbaar vreemd, zelfs binnen de context van intimiteit. Zijn handelen en haar antwoord illustreren niet zozeer het falen van een poging om volledig tot elkaar door te dringen, maar de vaststelling dat die zich niet weet te voltrekken in een gedeelde vorm. Ze ontmoeten elkaar precies in het feit dat ze zichzelf blijven.

    In gedicht XII verschuift de toon naar het alledaagse, zonder dat die fundamentele vreemdheid verdwijnt. De ‘peacemaker’ van vader zorgt allesbehalve voor peis en vree in huis en zelfs het moment van samen tafelen is een moment van onrust geworden, een ‘walking dinner’ zo heet het. Het lijken tekenen van ontregeling, maar ze worden nog steeds met de nodige ironie gebracht. Moeders wens om vader te kunnen ‘dimmen’ via een afstandsbediening klinkt minder als een verlangen om hem te sturen dan als een (wat berustende?) knipoog naar het onvermogen daartoe. Ook hier wordt de illusie van wederzijdse afstemming opgeroepen en tegelijk ondergraven. De ander laat zich niet afstellen; elke poging daartoe zegt evenveel over degene die wil sturen als over degene die zich daaraan onttrekt.

    De natuurelementen blijven ondertussen subtiel aanwezig. Vader blijft het dier dat handelt vanuit drift en kracht, moeder de wolk die observeert, beschrijft en uiteindelijk – uitverteld zo lijkt het – verdwijnt in haar laatste brief. Hun liefde heeft zich bewogen van mythische aantrekking via botsing naar een vorm van aanvaarding waarbij men zich geen illusies meer maakt over de ander. Wat de cyclus sterk maakt, is dat de dichter nergens een eenduidig oordeel velt. De lezer blijft balanceren tussen respect voor de intensiteit eigen aan deze liefde en het besef dat die op elk moment haar ondergang als schaduwzijde met zich meedraagt.

    De vorm van verbondenheid die hier komt bovendrijven berust niet op versmelting, maar bestaat bij gratie van het ongrijpbare of, wanneer de schaduw oplicht, op het uithouden van verschil. Het hert en de wolk blijven elk hun eigen natuur volgen. Ze raken elkaar soms en missen elkaar soms. Maar juist in dat niet-samenvallen schuilt een bijzondere dynamiek die betrokkenheid levend houdt. Een dynamiek die de relatie kan voeden, maar – wanneer ze omslaat en als afstand wordt ervaren – net zo goed kan ontregelen.

    (Op vrijdag 1 mei 2026 om 10.00 u. stelt Tania Verhelst haar nieuwe dichtbundel In de naam van de vader, de moeder en een rondtollende steen voor in de Magdalenakerk van Brugge.)

    Bron: Tania Verhelst, In de naam van de vader, de moeder en een rondtollende steen, De Zeef, 2026

    Auteur artikel: Edward Hoornaert

  • In een mens

    In een mens

    To pessimists way out ☞. Deze tekst las ik onlangs op een houten bordje dat aan de muur van een lerarenkamer was bevestigd – half als grap bedoeld, vermoedelijk, half als morele aansporing. Toch bleef het wringen. Achter die ene, radicale zin gaat een eenzijdige visie schuil: pessimisme is een ongewenste gast, een houding die de sfeer drukt, iets dat buiten moet worden gehouden om het geheel gezond en positief te houden. Het gebaar van de wijzende vinger versterkt dat nog. Er wordt niet alleen een mening geuit, maar ook een richting gewezen: daar is de deur.

    Maar wat als pessimisme geen humeur is, geen karakterfout, geen gebrek aan levenslust? Wat als het juist een vorm van aandacht is, een weigering om breuken toe te dekken met opgewektheid? Het bordje verraadt een optimisme dat vooral geruststellend wil zijn. Een optimisme dat liever gelooft in maakbaarheid en harmonie dan in scheuren en eindigheid. Het is begrijpelijk, zeker in een schoolomgeving waar toekomst en groei centraal staan. Maar het is ook naïef. Want wie het pessimisme de laan uitstuurt, verliest mogelijk ook ten dele het vermogen om kwetsbaarheid, tekort en mislukking onder ogen te komen.

    Precies daar maakt het gedicht In een mens uit de bundel Filigraan van Steven Van Der Heyden zijn opwachting. Niet aan de kant van de cynicus die alles afwijst, maar aan de kant van degene die de barsten niet ontkent.

    In een mens

    We zijn gekwelde atomen met een ingebouwd einde,
    een losse constructie, haarscheuren in ieder van ons.

    Elke ochtend stellen we ons samen.

    Op straat stulpen onze maskers uit
    alsof we opnieuw kieuwen ontwikkelen.

    Wij zijn een spiegelpaleis
    met semi-doorlaatbare wanden.

    Achter de uitgesproken woorden
    een oerwoud aan gedachten.
    We zoeken asiel in onze verbeelding.

    Als gewonde dieren druipen we af
    uit een onbeslist gevecht, missen
    het instinct om ons niet te snijden.

    Het gedicht suggereert dat juist in het erkennen van gebrokenheid een andere vorm van vitaliteit schuilt, een beweging die niet ontstaat ondanks het pessimisme, maar eruit. Het gedicht benadert het mens-zijn als een kwetsbare, telkens opnieuw te construeren toestand.

    Van bij het openingsvers (‘We zijn gekwelde atomen met een ingebouwd einde’) plaatst de dichter de mens expliciet in een spanningsveld tussen natuurwet en levensbesef, tussen atomaire eindigheid en menselijk zelfbewustzijn. De mens wordt niet verheven, maar ontmanteld, is ‘een losse constructie’ vol ‘haarscheuren’. Het gedicht vertrekt vanuit een fundamentele breekbaarheid en sluit het aan bij een filosofische traditie waarin de mens niet als maakbaar of heel wordt voorgesteld, maar als tijdelijk, feilbaar en incompleet. Dit besef leidt echter niet tot stilte of nihilisme. Integendeel: ‘elke ochtend stellen we ons samen’. De erkenning van gebrokenheid maakt handelen noodzakelijk, genereert hier een dagelijkse, bijna rituele daad van zelfconstructie.

    Een sterke kwaliteit van het gedicht is de consequente metaforiek. Beelden als maskers die uitstulpen, ‘alsof we opnieuw kieuwen ontwikkelen’, zijn tegelijk vervreemdend en herkenbaar. Ze suggereren sociale aanpassing als een bijna evolutionaire noodzaak, maar ook als iets kunstmatigs, benauwends. Het ‘spiegelpaleis / met semi-doorlaatbare wanden’ evoceert op treffende wijze de ambiguïteit van menselijke communicatie: we tonen onszelf, maar nooit volledig. We zien en worden gezien, maar het beeld is steeds vervormd.

    Een gelijkaardige ambiguïteit keert terug in de verbeelding, die in het gedicht fungeert als een vorm van asiel. Dat de werkelijkheid ontoereikend is, wordt niet ontkend; juist vanuit dat tekort ontstaat het innerlijke ‘oerwoud aan gedachten’. Verbeelding verschijnt hier dan ook niet als een luxe, maar als een noodzaak die uit een tekort voortkomt. Zonder deze pessimistische diagnose – de wereld is onveilig, de taal schiet tekort, het lichaam faalt – zou dit innerlijke landschap niet bestaan.

    In de slotstrofe wordt deze gedachte verder uitgewerkt. Het ontbreken van het instinct om ons niet te snijden klinkt fatalistisch, maar veronderstelt tegelijk bewustzijn. Waar het dier louter instinctief handelt, is de mens veroordeeld tot reflectie, zelfs over zijn eigen beschadiging. ‘Als gewonde dieren druipen we af’ is een expliciet schopenhaueriaans beeld. De mens is niet verheven boven het dier, maar deelt diens lijden, alleen zonder het instinct dat bescherming biedt. Bewustzijn verschijnt hier als een vloek, zelfreflectie vergroot het lijden en maakt de kwetsuur des te voelbaarder.

    Dit reflectieve tekort – weten zonder werkelijk te kunnen ingrijpen, ‘een onbeslist gevecht’ met zichzelf – is pijnlijk, maar vormt tegelijk de bron van verwoording en poëzie. Het gedicht zelf belichaamt die generatieve paradox: uit pessimisme ontstaat uitdrukking en zeggingskracht. Door de mens te tonen als een wezen dat faalt, lekt en zichzelf verwondt, opent het gedicht een ruimte voor verbeelding, zelfconstructie en poëtische vorm- en zingeving. Het pessimisme is hier dan ook niet louter destructief, maar productief: het is de barst waaruit het gedicht zelf tevoorschijn komt.

    Foto: Turgay Koca

    Bron: Steven Van Der Heyden, Filigraan, Uitgeverij P, 2023

    Auteur artikel: Edward Hoornaert

  • De muzeale minnaar

    De muzeale minnaar

    Eerder dan een beginpunt markeert een debuutbundel vaak het eerste duidelijke spoor van een dichterlijke stem die zichzelf aan het ontdekken is. In die zin neemt De muzeale minnaar (1973, Sonneville) een bijzondere plaats in binnen het vroege werk van Leonard Nolens. Hoewel de bundel formeel niet zijn eerste publicatie was – die eer komt toe aan Orpheushanden – werd De muzeale minnaar lange tijd beschouwd als zijn officiële literaire debuut. De eerste bundel, uitgegeven onder de naam Leon Nolens in 1969, verscheen immers in een zeer kleine oplage en bleef vrijwel onopgemerkt. Het verklaart meteen ook waarom De muzeale minnaar bekroond kon worden met de Debuutprijs op de Antwerpse Boekenbeurs van 1974.

    Toch is die erkenning maar één kant van het verhaal. In latere verzameluitgaven van zijn werk besloot Nolens zowel Orpheushanden als De muzeale minnaar weg te laten. Die keuze toont hoe kritisch hij zelf naar zijn vroege werk keek. In de verantwoording van de verzamelbundel Hart tegen hart (1991) omschrijft hij zijn eerste twee bundels als ‘een kluwen dat in latere bundels wordt afgewikkeld’ en als een begin ‘waarin men woorden heeft en nog geen taal’. Die formulering suggereert een dichterschap in wording: de beelden, thema’s en taalbewegingen zijn al aanwezig, maar de definitieve vorm moet nog worden gevonden. De woorden op de achterflap van De muzeale minnaar klinken binnen deze context haast profetisch: ‘Deze woorden zijn een hartklop, een ritme, restanten van een kortstondige komplekse ervaring leven, een experiment niet geëindigd in geluk, wanhoop, inertie enz. …, maar weggeëbd in een nèt niet volmaakte sprakeloosheid, een quasi ongewilde taal. Ongewild en dwingend.’

    Dit betekent echter niet dat De muzeale minnaar literair onbelangrijk is. Integendeel: juist in deze bundel worden de thema’s zichtbaar die later het werk van Nolens zullen blijven bepalen. De gedichten bewegen rond vragen van identiteit, verlangen en gemis en het dichterschap zelf. De vrouw (zowel moeder als geliefde) wordt opgevoerd als muze – een figuur die zowel inspiratiebron als aanwezigheid-in-gemis is. Een mooi voorbeeld hiervan is het derde deel van het gedicht Moeder: ‘Liefste moeder, barbarij. / En niemand legt ons terug / in de zachte elleboog van een schoot, / de wiegende wigwam.’ Tegelijk onderzoekt de dichter de verhouding tussen taal en ervaring: kan een gedicht werkelijk uitdrukken wat in een relatie of in een innerlijk conflict wordt beleefd? Deze vragen geven de bundel een sterk reflexief karakter, waarin liefde, taal en zelfonderzoek voortdurend met elkaar verweven raken.

    Ook stilistisch draagt de bundel de sporen van een beginfase. De taal is beeldrijk en overdadig, metaforen en intens lyrische formuleringen stapelen zich op. In vergelijking met Nolens’ latere werk – dat bekendstaat om zijn meer directe, bijna spreektaalachtige toon – ogen deze gedichten erg barok waarbij taal bijna als een oncontroleerbare stroom uit de dichter lijkt te komen, alsof de dichter door heftige emoties gedwongen wordt te spreken. Precies daarin ligt echter hun literaire waarde: ze tonen een dichter die zijn instrumentarium aftast en via een erg expressief taalgebruik zijn muze (en de gevoelens en ervaringen die zij oproept) probeert te vatten.

    Wanneer men De muzeale minnaar vandaag leest, verschijnt de bundel minder als een afgerond geheel dan als een beginpunt van een ontwikkeling. De gedichten documenteren het ontstaan van een poëtische stem die later een van de meest herkenbare stemmen in de Nederlandstalige poëzie zal worden. Vanuit dat perspectief is het bijzonder interessant om één van de gedichten uit de bundel nader te bekijken. In zo’n close reading wordt zichtbaar hoe Nolens in deze vroege fase al experimenteert met thema’s, beelden en vormen die zijn latere werk zullen blijven kenmerken.

    Als maan je beslapen, de wijkende uren.
    Als reisduif. Rustig. Met liefde gekorfd.

    Begrijp. Wanneer ik je verlaat en nacht,
    verlaat ik je niet doch draag je uit onder
    de velen die mij maken tot wie jij bemint.

    Geen ander heeft zo lief dan wie zijn liefste
    voor de wolven gooit, verwachtingsvol de pijn.

    (Uit: De muzeale minnaar, Leonard Nolens)

    Het geciteerde gedicht draagt duidelijk de sporen van een dichter die zijn centrale thematiek al scherp aanvoelt, maar die haar nog in een sterk symbolische, bijna plechtige taal vormgeeft. In enkele compacte strofen ontvouwt zich een liefdesvisie die tegelijk teder en existentieel geladen is, en waarin afwezigheid geen breuk betekent, maar een paradoxale vorm van voortduren impliceert.

    De openingsregel (‘Als maan je beslapen, de wijkende uren’) zet meteen een nachtelijk, bezwerend register in. De maan roept een afstandelijke nabijheid op, ze werpt licht zonder zelf aangeraakt te worden. Het werkwoord ‘beslapen’ suggereert intimiteit, maar krijgt in combinatie met de maan een haast mythische dimensie. De geliefde wordt niet louter bemind. Er wordt gewaakt over haar terwijl de nachtelijke uren voorbijglijden. In het daaropvolgende vers verschuift het beeld naar dat van de reisduif, ‘rustig’ en ‘met liefde gekorfd’. De reisduif roept afstand én terugkeer op, is het symbool van een vertrek dat reeds de belofte van terugkomst in zich draagt. Het ‘ik’ mag dan wel wezenlijk bestemd zijn om uit te vliegen, toch blijft het gericht op de geliefde als thuisbasis, alwaar ‘met liefde gekorfd’. De minnaar krijgt met andere woorden een plaats in het liefdesnest en voelt er zich ook gekoesterd. Tegelijk heeft het woord ‘gekorfd’ een dubbelzinnige bijklank. Het kan immers ook wijzen op begrenzing of insluiting. Het reguleren van bewegingsvrijheid waaraan iemand soms ook liever ontsnapt.

    Het hart van het gedicht ligt niet toevallig in de daaropvolgende verzen waarin het ‘ik’ het vertrek ter sprake brengt: ‘Wanneer ik je verlaat en nacht, / verlaat ik je niet doch draag je uit onder / de velen die mij maken tot wie jij bemint.’ Hier formuleert Nolens een gedachte die zijn latere oeuvre zal blijven beheersen: identiteit is geen autonome kern, maar een constructie uit ‘de velen’, een samenspel van stemmen en invloeden. De geliefde bemint niet een geïsoleerd subject, maar iemand waarvan de identiteit samengesteld is. Wanneer de spreker vertrekt, betekent dat geen opheffen van de liefde, hij draagt de geliefde mee binnen zijn meervoudige zelf.

    Liefde wordt zo niet voorgesteld als een afgesloten wereld waarbinnen je exclusief met z’n tweeën gedijt, maar als een op handen dragen van ook daarbuiten. De geliefde wordt zo een innerlijke aanwezigheid die het ‘ik’ meeneemt in zijn omgang met de wereld. Maar zij heeft ook baat bij die omgang/bewegingsvrijheid want het is net deze die de geliefde behoedt voor verstarring in een louter private verhouding. De man die zij bemint ontstaat immers niet in afzondering, maar in het voortdurende verkeer met anderen. Zijn identiteit wordt gevormd in het sociale weefsel dat hem omringt en voedt, in de ‘velen’ die hem maken tot wie hij is. Wanneer hij zich dus onder die velen begeeft, verwijdert hij zich niet van haar, maar onderhoudt hij precies de bron waaruit ook haar geliefde gestalte voortkomt. Het uitvliegen van de minnaar betekent daarom geen verarming van de liefde, maar een bevestiging ervan: hij blijft degene van wie zij houdt juist omdat hij zich laat vormen door de wereld waarin hij leeft.

    Deze opvatting van liefde veronderstelt echter ook begrip en vertrouwen van de ander. De geliefde moet kunnen aanvaarden dat het ‘ik’ zich niet volledig laat opsluiten binnen de grenzen van de relatie, maar zich blijft bewegen in de ruimte daarbuiten. Dat vertrouwen maakt het mogelijk dat afstand niet als verlies wordt ervaren, maar als een beweging waarbinnen de liefde zelf wordt meegenomen en bevestigd. Het imperatieve ‘Begrijp.’ leest dan ook als een appel aan de ander om deze dynamiek van liefde te erkennen en te aanvaarden. Begrijpen betekent hier vertrouwen hebben in de gedachte dat de geliefde niet buiten de relatie treedt wanneer hij zich onder de ‘velen’ begeeft, maar haar integendeel met zich meedraagt in die veelheid. Zo wordt het bevel niet streng of afstandelijk, maar eerder een kwetsbare vraag om medewerking, om de ruimte te gunnen waarin de liefde zich niet opsluit, maar zich juist kan blijven voeden aan de wereld waaruit het ‘ik’ bestaat.

    De bij uitstek romantische slotregels intensiveren dit perspectief door liefde voor te stellen als een riskante daad: ‘Geen ander heeft zo lief dan wie zijn liefste / voor de wolven gooit, verwachtingsvol de pijn.’ De wolven staan voor dreiging, instinct, verscheuring. Ware liefde bestaat hier niet uit veiligheid of harmonie, maar uit het moedwillig blootstellen van wat kostbaar is aan gevaar. Opmerkelijk is de toevoeging ‘verwachtingsvol’. De pijn wordt niet slechts aanvaard, maar bijna tegemoetgezien. Liefde wordt daarmee een keuze voor kwetsbaarheid. In deze gedachte schuilt zowel grandeur als drama, het gedicht balanceert op de rand van het verhevene.

    Stilistisch versterkt Nolens deze thematiek door zijn fragmentarische zinsbouw en de nadrukkelijke interpunctie in het begin van het gedicht. Korte, afgebroken zinnen (‘Als reisduif. Rustig.’) creëren een bezwerende cadans, terwijl de enjambementen verderop in het gedicht syntactische spanning oproepen. De taal is compact en geladen, maar ook soms zwaar van pathos. Dat kan verklaren waarom dit vroege werk later niet werd opgenomen in zijn verzamelbundels. In vergelijking met zijn latere, meer uitgepuurde en soms ironische toon overheerst hier nog de verheven symboliek.

    Toch openbaart zich hier al onmiskenbaar de dichter die Nolens zou worden. De vragen naar wie het ‘ik’ is in de ogen van de geliefde, hoe liefde en identiteit elkaar vormen en verwonden, en hoe nabijheid kan voortbestaan in afwezigheid, zijn hier reeds volledig aanwezig. Het gedicht toont een jonge dichter die liefde niet beschouwt als geruststelling, maar als een moedige daad tegenover de dreiging van verlies. In die spanning tussen intimiteit en gevaar ligt zijn blijvende kracht. De reisduif die tegelijk vertrekt en terugkeert, de maan die nabij is in afstand, en de geliefde die men voor de wolven werpt,… het zijn beelden die samen een poëtica articuleren waarbinnen liefde niet geruststelt, maar uitdaagt. Een existentiële keuze voor kwetsbaarheid in een wereld waarvan het weefsel makkelijk kan scheuren.

    Bron: Leonard Nolens, De muzeale minnaar, Sonneville, 1973

    Auteur artikel: Edward Hoornaert